Bảo hộ tác phẩm phái sinh tại Việt Nam

Tác phẩm phái sinh là gì? Làm cách nào để đăng ký bản quyền cho tác phẩm phái sinh tại Việt Nam? Các điều kiện bảo hộ tác phẩm phái sinh và các hình thức tác giả có thể sử dụng để bảo hộ tác phẩm phái sinh tại Việt Nam.

Có thể bạn quan tâm

Tổng quát về tác phẩm phái sinh

Công ước Bern về bảo hộ các tác phẩm văn học và nghệ thuật không định nghĩa thế nào là một tác phẩm phái sinh theo ý nghĩa của luật quyền tác giả mà chủ quy định những loại hình tác phẩm nào sẽ được bảo hộ quyền tác giả.

Điều 2.3 Công ước Berne: “Các tác phẩm dịch, mô phỏng chuyển thể và các chuyển thể khác từ một tác phẩm văn học nghệ thuật đều được bảo hộ như các tác phẩm gốc mà không gây phương hại đến quyền tác giả của tác phẩm gốc”

Tac Pham Phai Sinh Tai Vietnam

Đồng thời tại điều 2.5 Công ước Berne quy định: “Các tuyển tập các tác phẩm văn học nghệ thuật, chẳng hạn như bách khoa từ điển và các hợp tuyển, nhờ phương pháp chọn lọc và kết cấu tư liệu mà tạo thành một sáng tạo trí tuệ, cũng được bảo hộ như một tác phẩm mà không gây phương hại đến quyền tác giả của tác phẩm tạo nên các hợp tuyển này”.

Như vậy có thể thấy rằng quy định của công ước Berne có sự phân chia tác phẩm phái sinh thành hai loại dựa theo cách thức tác động của tác giả đối với tác phẩm gốc. Điều này là hoàn toàn phù hợp với bản chất của tác phẩm phái sinh.

Còn đối với pháp luật Việt Nam, theo quy định tại khoản 8 Điều 4 Luật sở hữu trí tuệ 2005, sửa đổi bổ sung năm 2009: “Tác phẩm phái sinh là tác phẩm được dịch từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác, tác phẩm phóng tác, cải biên, chuyển thể, biên soạn, chú giải, tuyển chọn”. Với quy định này hầu như chỉ mang tính chất liệt kê mà chưa nêu rõ được bản chất của tác phẩm phái sinh là gì. Các hình thức tạo ra tác phẩm phái sinh cũng chưa rõ ràng.

Điều kiện bảo hộ của tác phẩm phái sinh

Để được bảo hộ là tác phẩm phái sinh cần đáp ứng các điều kiện bảo hộ bản quyền như sau:

  • Là tác phẩm được tạo ra trên cơ sở nội dung một hoặc nhiều tác phẩm khác;
  • Có tính nguyên gốc: tác phẩm phái sinh không phải là sự sao chép y nguyên toàn bộ một hoặc nhiều tác phẩm gốc mà vẫn phải có sự sáng tạo về một khía cạnh nào đó như nội dung, cách thức thể hiện,…Thậm chí đối với tác phẩm tuyển chọn mặc dù không làm thay đổi nội dung, ý tưởng, hình thức thể hiện của tác phẩm gốc nhưng do có sự chọn lọc, sắp xếp theo tiêu chí nhất định cũng tạo được sự mới mẻ cho tác phẩm.
  • Tác phẩm phái sinh không được gây phương hại đến quyền tác giả đối với tác phẩm được dùng làm tác phẩm phái sinh.

Các hình thức bảo hộ tác phẩm phái sinh

Tác phẩm dịch

Đây là loại tác phẩm phái sinh mà chúng ta thường bắt gặp nhiều trong cuộc sống, nhất là trong thời kì hội nhập như hiện nay. Tác phẩm dịch được hiểu là tác phẩm chuyển tải nội dung của một tác phẩm từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác. Tuy nhiên trong tác phẩm dịch cũng được phân chia thành hai loại:

  • Tác phẩm được dịch nguyên bản
  • Tác phẩm lược dịch: Là tác phẩm dịch tóm tắt nhưng vẫn đảm bảo đầy đủ nội dung của tác phẩm gốc.

Ví dụ: Tác phẩm ba người kính ngự lâm của Alexandre Dumas (do Nguyễn Bản dịch)

Tác phẩm phóng tác

Là tác phẩm được phóng theo một tác phẩm đã có sẵn nhưng có sự sáng tạo về nội dung, tư tưởng… là cho tác phẩm mang sắc thái mới. Ví dụ như tác phẩm Đoạn trường Tân Thanh của Nguyễn Du là tác phẩm phóng tác từ tác phẩm Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm. Tuy nhiên cần lưu ý khi tạo ra tác phẩm phóng tác không được làm phương hại đến ý nghĩa của tác phẩm gốc.

Tác phẩm cải biên

Là tác phẩm được sửa đổi một phần nội dung, phát triển ý tưởng, thay đổi hình thức thể hiện dựa trên cơ sở là một phần hoặc toàn bộ tác phẩm gốc để sáng tạo ra tác phẩm mới. Ví dụ như  tác phẩm điện ảnh phim “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh” được chuyển thể từ bộ truyện “Tôi thất hoa vàng trên cỏ xanh” của tác giả Nguyễn Nhật Ánh.

Tác phẩm chuyển thể

Chuyển thể là việc chuyển đổi một tác phẩm (thường là tác phẩm văn học, nghệ thuật) sang loại hình nghệ thuật khác trên cơ sở đảm bảo nội dung của tác phẩm gốc, ví dụ như chuyển thể truyện thành phim, kịch…. Tác phẩm chuyển thể có thể hiểu là tác phẩm dựa trên tác phẩm gốc nhưng không làm thay đổi nội dung của tác phẩm gốc. Sự khác nhau giữa tác phẩm chuyển thể và tác phẩm cải biên là tác phẩm cải biên là tác phẩm dựa trên nội dung tác phẩm gốc và có thể sáng tạo để thành một tác phẩm mới, hoàn toàn khác với nội dung của tác phẩm gốc còn tác phẩm chuyển thể thì không được làm thay đổi nội dung của tác phẩm gốc.

Tác phẩm biên soạn

là tác phẩm được tạo ra trên cơ sở thu thập, chọn lọc nhiều tài liệu sau đó được biên tập lại, viết lại theo một tiêu chí nhất định.

Tác phẩm chú giải

Là tác phẩm giải thích, làm rõ ý nghĩa một số nội dung trong tác phẩm khác.

Tác phẩm tuyển chọn

Là tác phẩm được chọn lọc một số tác phẩm trong nhiều tác phẩm cùng loại theo một tiêu chí nhất định. Ví dụ như tuyển tập 100 truyện cổ tích Việt Nam.

Bảo hộ tác phẩm phái sinh tại Việt Nam

Cơ chế bảo hộ tự động: Quyền tác giả sẽ phát sinh từ thời điểm tác phẩm được định hình dưới một vật chất nhất định, không phụ thuộc vào việc đã đăng ký hay chưa. Do đó ngay từ thời điểm tác phẩm được định hình trên bất kì loại chất liệu gì (trên giấy hoặc chất liệu khác) bằng bất cứ loại ký tự gì (chữ viết, hình ảnh, nốt nhạc,…) thì tác phẩm phái sinh sẽ được phát sinh từ thời điểm đó.

Nội dung quyền tác giả

+ Quyền đặt tên cho tác phẩm: Việc đặt tên cho tác phẩm để khẳng định dấu ấn cá nhân của tác giả, tên tác phẩm sẽ thường phản ánh nội dung, ý tưởng của tác giả trong tác phẩm. Do đó quyền đặt tên cho tác phẩm sẽ không được áp dụng đối với tác phẩm được chuyển thể từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác.

+ Quyền đứng tên trên tác phẩm: Việc ghi nhận tên tác giả có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định chủ thể hưởng quyền nhân thân và quyền tài sản đối với tác phẩm. Do vậy tác giả của tác phẩm phái sinh được ghi tên trong tác phẩm của mình nhưng vẫn phải ghi đầy đủ tên tác giả của tác phẩm gốc và không đặt ngang hàng với nhau.

+ Quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm: Tác phẩm là sự thống nhất về ý nội dung và ý tưởng. Do đó không có chủ thể nào ngoài tác giả có quyền thay đổi nội dung của tác phẩm trừ khi được tác giả cho phép.

+ Quyền công bố tác phẩm và quyền tài sản: Pháp luật Việt Nam không giới hạn phạm vi đối với quyền này của tác phẩm phái sinh.

Thời hạn bảo hộ tác phẩm phái sinh

Do tác phẩm phái sinh được bảo hộ độc lập với tác phẩm gốc nên thời hạn bảo hộ quyền tài sản đối với tác phẩm phái sinh cũng độc lập so với thời hạn bảo hộ tác phẩm gốc. Tác phẩm phái sinh ra đời không làm kéo dài thêm thời hạn bảo hộ cũng như ảnh hưởng đến tác phẩm gốc.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *